Nghị định 169/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính hải quan có gì mới so với Nghị định 128/2020/NĐ-CP?

Ngày 10/07/2026 • Weimex

Nghị định 169/2026/NĐ-CP gồm 4 chương, 40 điều, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, thay thế Nghị định 128/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Những điểm mới doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý gồm: làm rõ định nghĩa tang vật vi phạm theo hướng loại trừ hàng hóa đã khai hải quan đúng quy định, lần đầu tiên quy định xử phạt vi phạm trên môi trường điện tử, bổ sung một số hành vi vi phạm và trường hợp không xử phạt, mở rộng thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an nhân dân, bãi bỏ ba quy định cũ và áp dụng nguyên tắc có lợi cho đối tượng vi phạm khi chuyển tiếp.

Nghị định 169/2026 về xử phạt hải quan: điểm mới so với 128/2020

Nghị định 169/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 128/2020/NĐ-CP từ khi nào và phạm vi áp dụng ra sao?

Nghị định 169/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành nhằm hoàn thiện khung pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, bảo đảm xử lý nghiêm minh, minh bạch và khả thi, đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Văn bản gồm 4 chương, 40 điều và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.

Kể từ thời điểm này, Nghị định 128/2020/NĐ-CP hết hiệu lực thi hành, cùng với việc bãi bỏ quy định liên quan tại Nghị định 102/2021/NĐ-CP. Như vậy, toàn bộ hoạt động xử phạt vi phạm hành chính về hải quan kể từ giữa năm 2026 được điều chỉnh thống nhất theo Nghị định 169/2026/NĐ-CP. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đại lý làm thủ tục hải quan và các bên liên quan cần cập nhật ngay nội dung mới để rà soát lại quy trình tuân thủ.

Định nghĩa tang vật vi phạm thay đổi thế nào và vì sao quan trọng với doanh nghiệp?

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất nằm ở Điều 3 của Nghị định 169/2026/NĐ-CP, bổ sung định nghĩa rõ ràng về tang vật vi phạm hành chính. Theo đó, tang vật vi phạm hành chính là vật, tiền, hàng hóa có liên quan trực tiếp đến vi phạm hành chính, và không bao gồm vật, tiền, hàng hóa đã khai hải quan theo đúng quy định của pháp luật.

Việc làm rõ khái niệm này có ý nghĩa thực tiễn lớn. Trước đây, ranh giới giữa hàng hóa là tang vật và hàng hóa hợp pháp trong cùng một lô đôi khi gây tranh cãi trong quá trình xử lý. Quy định mới giúp bảo vệ phần hàng hóa mà doanh nghiệp đã khai báo trung thực, đúng quy định, tránh việc bị xử lý chung như tang vật chỉ vì nằm cùng lô với hàng vi phạm. Đây là một thay đổi theo hướng có lợi cho doanh nghiệp tuân thủ, đồng thời khuyến khích khai báo hải quan đầy đủ, chính xác.

Xử phạt vi phạm trên môi trường điện tử: điểm mới hoàn toàn

Nghị định 169/2026/NĐ-CP lần đầu tiên bổ sung quy định riêng về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử, tập trung tại Điều 37. Đây là nội dung chưa từng có trong Nghị định 128/2020/NĐ-CP và được xây dựng nhằm triển khai chủ trương chuyển đổi số quốc gia theo Nghị quyết 57-NQ/TW.

Trong bối cảnh phần lớn thủ tục hải quan đã được thực hiện trên hệ thống điện tử, việc bổ sung cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi vi phạm phát sinh trong môi trường này là cần thiết. Doanh nghiệp cần lưu ý rằng các hành vi như khai báo, sửa đổi, cung cấp thông tin sai lệch trên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan đều có thể là đối tượng bị xử phạt, do đó công tác kiểm soát chất lượng dữ liệu khai báo điện tử cần được chú trọng hơn.

Những hành vi vi phạm được bổ sung và các trường hợp không xử phạt

Để đồng bộ với những thay đổi của hệ thống pháp luật hải quan, Nghị định 169/2026/NĐ-CP bổ sung và điều chỉnh một số hành vi vi phạm tại các Điều 8, 10, 12, 13 và 16, tương ứng với các quy định mới được đặt ra tại Nghị định 167/2025/NĐ-CP. Điều này có nghĩa là một số hành vi trước đây chưa được mô tả cụ thể nay đã có chế tài rõ ràng, giúp việc áp dụng thống nhất hơn nhưng cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm chắc phạm vi nghĩa vụ của mình.

Bên cạnh việc bổ sung hành vi vi phạm, Nghị định cũng mở rộng các trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính tại khoản 2 Điều 7. Việc quy định rõ các tình huống được miễn xử phạt giúp giảm rủi ro cho doanh nghiệp trong những trường hợp khách quan, bất khả kháng hoặc đã chủ động khắc phục, đồng thời tạo sự minh bạch trong áp dụng pháp luật.

Mở rộng thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an nhân dân

Nghị định 169/2026/NĐ-CP bổ sung quy định tại Điều 33 và khoản 7 Điều 34 về thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an nhân dân trong lĩnh vực hải quan. Theo quy định mới, đối với các vụ việc sau khi điều tra nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan công an có thể trực tiếp ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính mà không phải chuyển hồ sơ sang cơ quan hải quan như trước đây.

Thay đổi này giúp rút ngắn quy trình, tăng tính kịp thời trong xử lý vi phạm và tránh chồng chéo giữa các cơ quan. Đối với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc phạm vi cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm được mở rộng, do đó cần thận trọng trong toàn bộ quá trình làm thủ tục, không chỉ ở khâu tiếp xúc trực tiếp với cơ quan hải quan.

Ba quy định bị bãi bỏ và ý nghĩa giảm gánh nặng tuân thủ

Nghị định 169/2026/NĐ-CP đã bãi bỏ ba quy định từng tồn tại trong Nghị định 128/2020/NĐ-CP, vốn không còn phù hợp với thực tiễn quản lý. Các nội dung được lược bỏ bao gồm:

Hành vi khai sai về lượng hoặc tên hàng nhưng không làm ảnh hưởng đến số tiền thuế phải nộp.
Vi phạm quy định về quản lý hàng hóa đưa vào, đưa ra kho bảo thuế trong một số trường hợp.
Hành vi xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa không đúng với khai hải quan về lượng hoặc tên hàng trong một số tình huống nhất định.

Việc bãi bỏ các quy định này phản ánh định hướng giảm bớt những chế tài không còn cần thiết, tập trung vào các hành vi vi phạm có tính chất, mức độ nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên hiểu rằng mọi sai sót về lượng hoặc tên hàng đều được miễn trừ, mà cần đối chiếu cụ thể với từng điều khoản còn hiệu lực của Nghị định mới và các văn bản liên quan.

Điều khoản chuyển tiếp và nguyên tắc áp dụng có lợi

Về chuyển tiếp, đối với các quyết định xử phạt đã được ban hành trước thời điểm Nghị định 169/2026/NĐ-CP có hiệu lực nhưng còn trong quá trình khiếu nại, giải quyết thì tiếp tục áp dụng quy định tại thời điểm ban hành. Đối với hành vi vi phạm xảy ra trước ngày 01/7/2026 nhưng được phát hiện hoặc xem xét xử lý sau thời điểm này, cơ quan có thẩm quyền áp dụng quy định của Nghị định mới nếu quy định đó không xử phạt hoặc quy định mức xử phạt nhẹ hơn cho đối tượng vi phạm.

Nguyên tắc áp dụng có lợi cho đối tượng vi phạm là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi đang có vụ việc liên quan vắt qua thời điểm chuyển giao hai nghị định. Trong các tình huống này, doanh nghiệp nên rà soát cả quy định cũ và mới để xác định phương án áp dụng có lợi nhất theo đúng pháp luật, đồng thời chuẩn bị lập luận và hồ sơ phù hợp khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền.